Yapay Zeka Patentleri Hızla Yükselişte: İki Yılda 3 Kat Artış
· Patent Raporu
WIPO verilerine göre, üretken yapay zeka (GenAI) patent faaliyetleri son iki yılda neredeyse üç katına çıkarak rekor seviyelere ulaştı.
Üretken yapay zekâ patentlerinde büyük sıçrama: İki yılda 56 binden fazla yeni patent ailesi yayımlandı
WIPO’nun 14 Temmuz 2026 tarihinde yayımladığı Technology SPARK raporuna göre, yayımlanan üretken yapay zekâ patent ailesi sayısı 2023’te yaklaşık 14 bin seviyesindeyken 2025’te 37 bin 808’e yükseldi. Böylece GenAI patent faaliyeti yalnızca iki yılda yaklaşık üç katına çıktı.
2024 ve 2025 yıllarında toplam 56 binden fazla yeni GenAI patent ailesi yayımlandı. Bu sayı, 2014 ile 2023 arasındaki on yıllık dönemde yayımlanan toplam GenAI patent ailesi sayısını geride bıraktı.
Veriler, ChatGPT sonrasında hızlanan araştırma ve geliştirme çalışmalarının patent istatistiklerine yansımaya başladığını gösterdi. Patent başvurularının genellikle başvuru tarihinden 18 ay sonra yayımlanması nedeniyle, 2023 sonrasında yapılan başvuruların önemli bir bölümü ancak 2024 ve 2025 verilerinde görünür hâle geldi.
Yapay zekâ patentleri içinde GenAI’nin payı yüzde 8,7’ye ulaştı
Üretken yapay zekâ, toplam yapay zekâ patent faaliyetleri içindeki ağırlığını da artırdı. GenAI patent ailelerinin tüm yapay zekâ patent ailesi yayınları içindeki payı 2017’de yüzde 4,2 seviyesindeydi. Bu oran 2023’te yüzde 6,1’e, 2025’te ise yüzde 8,7’ye yükseldi.
Bu artış, GenAI’nin yalnızca genel yapay zekâ faaliyetleriyle birlikte büyümediğini, yapay zekâ patentleri içindeki payını da genişlettiğini gösterdi.
Patent ailesi verilerinin yayımlanan başvuruları esas aldığı unutulmamalı. Dolayısıyla bu rakamlar verilmiş veya hukuken geçerli patent sayısını değil, ayrı buluşları temsil etmek amacıyla gruplandırılan patent yayınlarını ifade ediyor.
SoftBank iki yılda yaklaşık 3 bin patent ailesi yayımladı
WIPO verileri, en fazla GenAI patent ailesi yayımlayan kurumlar sıralamasında önemli bir değişime işaret etti.
SoftBank, 2024 ve 2025 yıllarında yayımlanan yaklaşık 3 bin GenAI patent ailesiyle ilk sıraya yerleşti. Bu yayınların neredeyse tamamının 2025’te gerçekleşmesi, şirketin yapay zekâ altyapısı ve yatırımlarına dayanan stratejisinin patent portföyüne hızlı biçimde yansıdığını gösterdi. (Softbank'in AI ile ilgili patent başvurularının durumunu dikkatli değerlendirmek gerekiyor, çünkü son dönemde yapay zeka kullanarak 10binlerce patent başvurusu yaptığına dair bilgiler mevcut)
SoftBank’ı Çin merkezli Tencent Holdings, Ping An Insurance Group ve Baidu izledi. Alphabet, Microsoft ve IBM de ilk 10’da yer alan ABD merkezli şirketler arasında bulundu. Alphabet, yayımlanan patent ailesi sayısı bakımından ABD merkezli en büyük GenAI patent başvuru sahibi oldu. State Grid Corporation of China, Nvidia, Inspur Group ve Bosch ise ilk 25’e giren dikkat çekici yeni kuruluşlar arasında yer aldı.
Sıralama, GenAI patent faaliyetinin artık yalnızca geleneksel teknoloji şirketleriyle sınırlı olmadığını gösterdi. Finans, telekomünikasyon, enerji altyapısı ve diğer dijital hizmet alanlarında faaliyet gösteren büyük şirketler de GenAI alanında kapsamlı patent portföyleri oluşturmaya başladı.
WIPO Genel Direktörü Daren Tang, GenAI patentlerinin artık yalnızca teknoloji şirketleri tarafından yapılmadığını, finans, telekomünikasyon, altyapı ve dijital hizmetler gibi alanlardaki büyük kuruluşların da bu yarışa katıldığını belirtti. Tang’a göre GenAI’nin ilk etkisi içerik üretiminde görülürken, bir sonraki etki alanı inovasyonun nasıl gerçekleştirildiği olacak.
İlk 10 kuruluşun altısı Çin merkezli
Çin, üretken yapay zekâ patent yayınlarında açık ara liderliğini sürdürdü.
Çin merkezli buluşçular tarafından geliştirilen 43 binden fazla GenAI patent ailesi 2024 ve 2025 yıllarında yayımlandı. Bu sayı, Çin’in 2014 ile 2023 arasındaki toplam GenAI patent ailesi üretimini aştı.
Dünyada en fazla GenAI patent ailesi yayımlayan ilk 10 kuruluşun altısı da Çin merkezli kuruluşlardan oluştu. Çin’in 2023 ile 2025 arasındaki bileşik yıllık büyüme oranı yüzde 64 olarak hesaplandı. Ancak toplam hacimde Çin liderliğini korusa da diğer ülkelerdeki daha yüksek göreli büyüme oranları, GenAI patent yarışının giderek küreselleştiğini ortaya koyuyor.
En hızlı büyüme Japonya’da gerçekleşti
Japonya, 2023 ile 2025 arasında yüzde 210’luk bileşik yıllık büyüme oranıyla önde gelen buluşçu ülkeler arasında en hızlı artışı kaydetti. Ülke, bu performansla küresel sıralamada dördüncü sıradan üçüncü sıraya yükseldi.
ABD aynı dönemde yüzde 92 büyüdü. WIPO, ABD şirketlerinin ticari GenAI geliştirme faaliyetlerinin hızlanan patent başvurularına dönüşmeye başladığını belirtti.
Almanya yüzde 85’lik büyüme oranıyla Birleşik Krallık’ı geçerek Avrupa’nın en büyük GenAI buluşçu ülkesi oldu. Kanada yüzde 109, İsviçre ise yüzde 124 büyüme kaydetti.
Büyük dil modelleri GAN’ları geride bıraktı
GenAI patentlerinin teknolojik dağılımında da önemli bir değişim gerçekleşti. Büyük dil modelleri, üretken çekişmeli ağları (GAN: generative adversarial network) geride bırakarak en fazla patent faaliyeti görülen GenAI model türü hâline geldi.
2025’te büyük dil modelleriyle ilgili 14 bin 100 patent ailesi yayımlandı. Üretken çekişmeli ağlarda bu sayı 5 bin 200 olarak kaydedildi. Böylece LLM patent yayınları GAN patent yayınlarının yaklaşık 2,7 katına ulaştı.
Difüzyon modelleri hızlı büyüyerek üçüncü sıraya yerleşti. Değişken otokodlayıcılar ve otoregresif modeller de patent faaliyetinin yoğunlaştığı diğer model türleri arasında bulundu.
Bu değişim, GenAI araştırmalarının ağırlık merkezinin görüntü üretimine odaklanan çekişmeli modellerden büyük ölçekli dil ve çok modlu modellere kaydığını ortaya koydu.
Görüntü ve video lider, metin arayı kapatıyor
GenAI uygulamalarında görüntü ve video, 2025 itibarıyla en fazla patent ailesi yayımlanan veri türü olmaya devam etti. Metin tabanlı uygulamalar ise büyük dil modellerinin yükselişiyle birlikte görüntü ve video alanına yaklaştı.
Konuşma, ses ve müzik üçüncü büyük uygulama kategorisini oluşturdu. Üç boyutlu görüntü modelleri ile yazılım ve kod üretimi, daha küçük ancak hızlı büyüyen alanlar arasında yer aldı.
Molekül, gen ve protein üretimine yönelik GenAI uygulamalarının da öne çıkan kategoriler arasına girmesi, üretken yapay zekânın ilaç geliştirme, biyoteknoloji ve yaşam bilimlerindeki etkisinin genişlediğine işaret etti.
Patent yarışı teknoloji yarışının gecikmeli göstergesi
Patent yayınlarındaki büyük artış, yalnızca GenAI araştırmalarının büyüdüğünü göstermiyor. Şirketlerin gelecekte kontrol etmek istediği teknik alanların, altyapı katmanlarının ve ticari uygulamaların sınırlarını da görünür hâle getiriyor.
Bununla birlikte patent ailesi sayıları tek başına teknoloji liderliğini veya portföy kalitesini ölçmek için yeterli değil. Patentlerin istem kapsamı, hukuki durumu, ülke kapsamı, kalan koruma süresi, temel ürün ve hizmetlerle ilişkisi, sonraki teknolojiler üzerindeki etkisi ve alternatif çözümlerle aşılma güçlüğü ayrıca incelenmeli.
Yine de patent verileri, teknik gelişmelerin hangi alanlarda yoğunlaştığını ve şirketlerin gelecekteki rekabet pozisyonlarını nerede kurmaya çalıştığını gösteren önemli bir erken sinyal sunuyor.
WIPO’nun bu güncellemesi, GenAI alanının erken dönem deneylerden geniş ölçekli ticari uygulamalara geçtiğini ortaya koydu. Bugün verilen hangi buluşların korunacağı, hangi ülkelerde başvuru yapılacağı ve giderek kalabalıklaşan patent alanında nasıl hareket edileceği yönündeki kararlar, şirketlerin önümüzdeki yıllardaki rekabet gücünü doğrudan etkileyecek.