# Teknoloji Transferinde Küresel Dönüşüm: Ankara’dan Notlar ve Türkiye İçin Fırsatlar

Kaynak: https://www.patentraporu.com/article/teknoloji-transferinde-kuresel-donusum-ankara-dan-notlar-ve-turkiye-icin-firsatl
Yayın: Patent Raporu · 2026-10-27

> Ankara’daki Leadership Summit ve ÜSİMP Haftası’nın ardından üç soruya odaklanıyorum: Araştırmanın yarattığı toplumsal etkiyi nasıl ölçebiliriz? Yapay zekâ işleri devralırken geleceğin uzmanlarını nasıl yetiştireceğiz? Üniversitenin katkısını gözetirken spin-off’ların büyümesini destekleyen anlaşmaları nasıl kurabiliriz?

### Teknoloji Transferinde Yeni Dönem: Ankara’dan Notlar ve Türkiye İçin Fırsatlar

Araştırma sonuçlarını toplumsal faydaya nasıl dönüştürebiliriz? Yapay zeka işimizi hızlandırırken geleceğin uzmanlarını nasıl yetiştireceğiz? Üniversite kaynaklı girişimlerin önünü açabilecek çerçeve sözleşme modellerini nasıl kuracağız? Ankara’da teknoloji transferi gündemini buluşturan haftadan aklımda kalan üç temel soru bunlar oldu.

19–23 Ekim 2026 haftasında Ankara, farklı ülkelerden teknoloji transferi profesyonellerini bir araya getirdi. AUTM ve WIPO tarafından [düzenlenen](https://www.usimp.org.tr/en/medya/5th-wipo-autm-international-knowledge-technology-transfer-leadership-summit-october-19-20-2026-ankara) Knowledge/Technology Transfer Leadership Summit, ÜSİMP’in WIPO desteğiyle gerçekleştirdiği **Commercialisation of Research Outputs** eğitimi ve **Ulusal Bilgi ve Teknoloji Transferi Haftası,** birbirini tamamlayan bir tartışma ortamı oluşturdu. Bu zirve, farklı ülkelerden kıdemli profesyonellerin küçük gruplarda görüş alışverişinde bulunduğu, davetli katılıma dayalı bir buluşmaydı.

Hem organizasyon çalışmalarına katkı verdiğim hem de eğitmen ve katılımcı olarak yer aldığım bu etkinlikler serisi, günlük işlerin içinde zaman zaman geri planda kalan soruları yeniden düşünmemi sağladı. Farklı ülkelerde çalışıyor olsak da birçok meslektaşımızla benzer sorunlarla uğraşıyoruz: sınırlı kaynaklar, uzun ticarileştirme süreçleri, nitelikli insan kaynağı ihtiyacı ve yapılan işin değerini anlatma güçlüğü.

Buna karşılık, çözüm arayışlarında da ortak bir yön var. Teknoloji transferinden beklenen katkı genişliyor. Bizim de çalışma biçimlerimizi, başarı göstergelerimizi ve mesleki gelişim yaklaşımımızı bu değişime göre yeniden değerlendirmemiz gerekiyor.

### Daha fazla patentten daha fazla etkiye

Zirvede benim için öne çıkan konulardan biri, teknoloji transferinin bilginin değere dönüştürülmesi, yani knowledge valorisation yaklaşımıyla ele alınmasıydı.

[Avrupa Komisyonu’nun tanımladığı bu yaklaşım](https://research-and-innovation.ec.europa.eu/research-area/industrial-research-and-innovation/eu-valorisation-policy_en?prefLang=pl&utm_source=chatgpt.com), bilgi, veri, teknik bilgi birikimi ve araştırma sonuçlarından ekonomik ve toplumsal değer yaratmayı amaçlıyor. Ortaya çıkan değer, bir ürün veya hizmet olabileceği gibi kamu politikalarına katkı sağlayan bir çözüm de olabiliyor. Bu bakış açısı, teknoloji transfer ofislerinin başarısını nasıl değerlendirdiğimizi doğrudan etkiliyor. Başarı kriterlerini yeniden tanımlıyor.

Kaç patent başvurusu yapıldığı, kaç lisans sözleşmesi imzalandığı ve ne kadar lisans geliri elde edildiği elbette önemli. Ancak bu göstergeler, araştırmanın yarattığı faydanın tamamını anlatmıyor. Bir üretim sürecinde enerji tüketiminin azalması, bir kamu hizmetinin iyileşmesi veya bir araştırma işbirliği sayesinde şirketin yeni bir yetkinlik kazanması da bu katkının parçası.

“Dolayısıyla şu soruyu daha sık sormamız gerekiyor: Transfer ettiğimiz bilgi, kullanıldığı yerde neyi değiştirdi?”

Bu soru, TTO’nun araştırma sonuçları ortaya çıktıktan sonra devreye giren bir birim olarak konumlanmasını da sorgulatıyor. Araştırmacıyla, sanayiyle ve diğer paydaşlarla daha erken aşamada çalışan; ihtiyacın tanımlanmasına ve işbirliğinin kurulmasına katkı sağlayan bir TTO yaklaşımı giderek daha fazla önem kazanıyor.

Ege Üniversitesi EBİLTEM-TTO’da çalıştığım dönemde yürüttüğümüz bir lisanslama süreci, bu farkı benim için somutlaştıran örneklerden biri. Üniversitemizde geliştirilen, kuru meyve ve sebzelerde hidrojen peroksit uygulamasını tespit etmeye yönelik [patentli bir yöntemi](https://ebiltem.ege.edu.tr/files/ebiltem/icerik/PATENT_RECORDS_2021.pdf#page=84) beş laboratuvara lisanslamıştık. Bakanlık tarafından ilgili analizlerde kullanılması zorunlu tutulan bu [yöntem](https://worldwide.espacenet.com/patent/search/family/064606082/publication/TR201411565A2?q=pn%3DTR201411565A2), kuru incirlerin rengini açmak için yapılan yasaklı hidrojen peroksit uygulamalarının belirlenmesini sağlıyordu.

Bu çalışmayı faaliyet raporuna “beş lisans sözleşmesi” ve elde edilen lisans geliri olarak yazmak mümkündü. Ancak asıl katkısı, araştırma sonucunda geliştirilen bir yöntemin laboratuvarlarda kullanılarak gıda denetimini güçlendirmesi ve tüketicinin korunmasına yardımcı olmasıydı. Bizim için bu, Türkiye’de insanların daha güvenli kuru incir tüketmesine katkı sağlayan bir teknoloji transferiydi. İmzalanan sözleşmeler, bu etkinin gerçekleşmesini sağlayan araçlardı. Araştırmanın topluma dokunduğu yer ise sofralardı.

### Türkiye’nin mevcut birikimi iyi bir başlangıç noktası

Bu tartışmaların Türkiye açısından tamamen yeni olduğunu düşünmüyorum. [TÜBİTAK 1513 programının beş modüllü yapısı](https://tubitak.gov.tr/sites/default/files/1513_proje_oneri_formu_hazirlama_kilavuzu-180714.pdf?utm_source=chatgpt.com), TTO hizmetlerini farkındalık ve eğitim, destek programlarına erişim, üniversite-sanayi işbirliği, fikri mülkiyet yönetimi ve lisanslama, şirketleşme ve girişimcilik başlıkları altında birlikte ele alıyor.

Bu geniş hizmet yapısı, Türkiye’deki TTO’lara farklı aktörleri ve ihtiyaçları birlikte değerlendirme konusunda bir deneyim kazandırdı. Ancak hizmet kapsamının geniş olması, etkinin kendiliğinden ortaya çıktığı veya yeterince ölçüldüğü anlamına gelmiyor.

Önümüzdeki adımlardan biri, bu birikimi daha güçlü bir etki değerlendirmesiyle tamamlamak olmalı. İmzalanan sözleşmelerin ardından ne olduğunu, geliştirilen teknolojilerin nerede kullanıldığını ve hangi faydaları sağladığını daha düzenli izlemeliyiz.

### TTO kurmak başka, sürdürülebilir kapasite oluşturmak başka

Zirvede üzerinde çalışılan Global Knowledge & Technology Transfer Playbook taslağı da bu tartışmayı kurumsal kapasite açısından ele alıyordu. Çalışmanın çıkış noktası oldukça tanıdık bir soruydu: **Bugün sıfırdan bir bilgi ve teknoloji transferi birimi kursaydık, nasıl bir yapı oluştururduk?**

Tartışmaya açılan taslak; liderlik, yönetişim, politikalar, insan kaynağı, kültür, ortaklıklar ve finansman gibi birbirine bağlı alanları birlikte değerlendiriyordu. Benim açımdan asıl değerli tarafı, farklı gelişim aşamalarındaki kurumların aynı ihtiyaçlara sahip olmadığını kabul etmesiydi.

Yeni kurulmuş bir TTO ile uzun yıllardır lisanslama yapan bir ofisin öncelikleri aynı olamaz. Benzer şekilde, her kurumun her uzmanlığı kendi bünyesinde bulundurmasını beklemek de gerçekçi değil. Bazı durumlarda ihtiyaç duyulan kapasite, yeni bir kadro açmaktan çok doğru uzmanlık ağına erişmekle sağlanabilir. Patent değerlemesi, belirli sektörlerde lisanslama veya uluslararası iş geliştirme gibi alanlarda ortak kaynaklardan yararlanmak, özellikle küçük ekipler için önemli bir seçenek.

Zirve kapsamında paylaşılan ülke raporlarında da insan kaynağının sürekliliği, mesleki gelişim ve uzmanlık paylaşımı tekrar eden konular arasındaydı. Benim bu tartışmalardan çıkardığım sonuç şu: Bir ofisin kurulmuş olması, o kurumda teknoloji transferi kapasitesinin kalıcı hale geldiği anlamına gelmiyor. Bunun için insanlara, ilişkilere ve kurumsal hafızaya sürekli yatırım yapmak gerekiyor.

### Yapay zeka işleri hızlandırırken deneyim nasıl aktarılacak?

Yapay zeka tartışmaları, doğal olarak haftanın en canlı başlıklarından biriydi. Buluş bildirimlerinin ön değerlendirmesi, tekniğin bilinen durumuna ilişkin araştırmalar, pazar analizleri, potansiyel lisans alan şirketlerin belirlenmesi ve sözleşme hazırlığı gibi süreçlerde yapay zeka araçlarından yararlanma imkanlarını konuştuk. Bu araçların sunduğu hız kadar, çıktıların doğrulanması ve karar sorumluluğunun kimde olduğu da önemli.

Ben tartışmaya özellikle insan kaynağı açısından bir soru ekledim:

“Bugün mesleğe yeni başlayan uzmanların yaptığı işleri giderek daha fazla yapay zekaya devredersek, yarının deneyimli uzmanları nasıl yetişecek?”

Bu, genç uzmanların istihdamının mutlaka azalacağına ilişkin kesin bir öngörü değil. Ancak kurumların kısa vadeli verimlilik hedefleriyle hareket etmesi halinde gözden kaçabilecek bir risk.

Deneyimli bir uzman, yapay zekanın hazırladığı bir analizdeki eksik varsayımı veya gerçekçi olmayan sonucu daha kolay fark edebilir. Çünkü benzer durumlarla daha önce karşılaşmıştır. Bir lisans görüşmesinde karşı tarafın neden belirli bir maddeye itiraz ettiğini anlamak, bir patent portföyünün ticari potansiyelini değerlendirmek veya araştırmacının beklentisiyle şirketin ihtiyacı arasındaki farkı görmek, uygulamayla gelişen beceriler.

Mesleğe yeni başlayanlar da bu muhakemeyi gerçek dosyalar üzerinde çalışarak kazanıyor. Öğrenme fırsatlarını daraltırsak, birkaç yıl sonra ihtiyaç duyacağımız deneyimi bugün üretmemiş olabiliriz.

### Genç uzman yetiştirmeyi kurumların tercihine bırakmalı mıyız?

Zirvede, genç uzman istihdamını koruyacak kuralların ve teşviklerin de tartışılması gerektiğini dile getirdim. Özellikle kamu desteği alan yapılarda, yeni uzman yetiştirme sorumluluğunun daha görünür hale getirilmesi gerektiğini düşünüyorum.

Bunun tek aracı zorunlu bir istihdam oranı olmak zorunda değil. Genç uzman istihdamına yönelik destekler, tanımlı mentorluk programları ve gerçek projelerde aşamalı sorumluluk verilmesi birlikte ele alınabilir.

Burada yalnızca bir kişiyi işe almak yeterli olmaz. O kişinin hangi yetkinlikleri kazanacağı, kimden destek alacağı ve zaman içinde hangi kararları üstlenebileceği de planlanmalı.

Yapay zekayı iş akışlarına dahil ederken mesleki öğrenmeyi de yeniden tasarlamamız gerekiyor. Verimlilik kazanımının bir bölümünü yeni uzmanların yetişmesine ayırmak, sektörün geleceğine yapılabilecek en somut yatırımlardan biri.

### Üniversite kaynaklı girişimlerde anlaşmanın dengesi değişiyor

Bir diğer önemli gündem, üniversite araştırmalarından doğan şirketler, yani spin-off’lar için geliştirilen anlaşma çerçeveleriydi.

Bu anlaşmalarda üniversitenin fikri mülkiyet katkısı karşılığında alacağı pay, lisans bedelleri, patent masrafları ve sözleşme koşulları birlikte değerlendiriliyor. Tarafların amacı ortak olsa da bu dengeyi kurmak her zaman kolay değil.

Üniversite, araştırmaya ve fikri mülkiyete yaptığı katkının karşılığını almak istiyor. Kurucular, şirketi geliştirebilecekleri ve motivasyonlarını koruyabilecekleri bir yapı arıyor. Yatırımcılar ise gelecekteki finansman turlarını ve büyümeyi destekleyecek bir ortaklık yapısı görmek istiyor.

Avrupa’daki çeşitli girişimler, bu müzakereleri daha öngörülebilir hale getirmeye çalışıyor. Ancak burada tek bir Avrupa modeli veya herkes için geçerli bir üniversite payı bulunmuyor.

Çerçeve Öne çıkan yaklaşım

Almanya: German Spin-off FrameworkAraştırma kuruluşları, kurucular ve yatırımcılar için dengeli anlaşma koşulları ve daha verimli müzakereler konusunda referans oluşturuyor.

Berlin ModelFikri mülkiyetin girişime katkısını değerlendirerek pay, lisans bedeli veya bunların birlikte kullanıldığı farklı seçenekler sunuyor.

Hollanda: National IP Deal Term PrinciplesFikri mülkiyetin spin-off’lara aktarımında açıklık, adil koşullar ve uygulama deneyimiyle geliştirilen ortak ilkeleri öne çıkarıyor.

Birleşik Krallık: USITÜniversiteler ve yatırımcıların birlikte geliştirdiği rehberlerle pay, lisanslama ve diğer anlaşma koşullarının birlikte değerlendirilmesini destekliyor.

Örneğin [Berlin Model](https://berlinmodel.eu/)’de, yalnızca pay karşılığının kullanıldığı seçeneklerde üniversite payı %0,5–9 aralığında belirleniyor. Pay ile satışa bağlı lisans bedelinin birlikte kullanıldığı seçeneklerin oranları ise farklı. Model, sözleşmenin imzalanmasına kadar en fazla 13 haftalık bir süreç öngörüyor. Bunlar tüm Avrupa için geçerli kurallar değil, ilgili çerçevenin önerdiği koşullar.

Benim burada önemsediğim nokta, tek başına pay oranının düşmesi değil. Şirketin büyümesini destekleyen, üniversitenin katkısını gözeten ve tarafların neyle karşılaşacağını önceden bildiği bir süreç kurulması.

Pay oranı makul görünse bile yüksek peşin ödemeler veya ağır lisans yükümlülükleri şirketin gelişimini zorlaştırabilir. Bu nedenle anlaşmanın ekonomik koşullarını bir bütün olarak değerlendirmek gerekiyor.

Bu değerlendirme, üniversitenin spin-off şirkete hangi destekleri, ne kadar süreyle ve hangi koşullarda sunacağını da kapsamalı. Şirket üniversitenin laboratuvarlarından, cihazlarından ve diğer altyapısından nasıl yararlanabilecek? Patent masraflarını üniversite karşılamaya devam edecek mi, yoksa bu sorumluluk hangi aşamada şirkete geçecek? TTO, hibe başvurularında, yatırımcılarla bağlantı kurulmasında ve girişim sermayesi yatırımına hazırlık sürecinde destek sağlayacak mı?

Pay ve royalty oranlarını standart bir çerçeveye oturturken, bu oranların karşılığında sunulan hakları ve destekleri de netleştirmek gerekiyor. Aynı pay oranı, farklı destek paketlerinde farklı anlamlar taşıyabilir. Bu nedenle dengeli bir anlaşma, şirketin üniversiteye ne vereceği kadar, üniversitenin şirketin gelişimine nasıl katkı sağlayacağını da açıkça ortaya koymalı.

### Türkiye’deki deneyimleri ortak bir çerçeveye taşıyabiliriz

Bu tartışmalar bana yaklaşık yedi yıl önce görev yaptığım TTO’daki çalışmalarımızı hatırlattı. Üniversite için en fazla %10 pay ile satışa bağlı lisans bedelini bir araya getiren, belirli destek mekanizmalarıyla bağlantılı bir model üzerinde çalışmış ve uygulamıştık.

O dönemde de çözmeye çalıştığımız mesele benzerdi: Üniversitenin katkısını karşılıksız bırakmadan, girişimin gelişebileceği bir denge kurmak. Bugün farklı ülkelerde benzer soruların daha sistematik çerçevelerle ele alınması, kendi deneyimlerimizi de yeniden değerlendirmek için iyi bir fırsat. Türkiye’deki uygulamalardan hangilerinin işe yaradığını, hangilerinin müzakereleri uzattığını ve hangi koşulların yatırım süreçlerinde sorun yarattığını birlikte inceleyebiliriz.

Bu deneyimleri TTO’lar, araştırmacılar, girişimciler ve yatırımcılarla birlikte değerlendirerek Türkiye’ye özgü bir spin-off anlaşma rehberi hazırlayabiliriz. Böyle bir rehber, üniversitenin sağlayacağı destekleri, şirketin üstleneceği yükümlülükleri ve bunlara karşılık gelebilecek pay ve royalty seçeneklerini açıklayabilir. Amaç, her girişime aynı koşulları uygulamak değil, teknolojinin gelişim aşamasına, üniversitenin katkısına ve şirketin ihtiyaçlarına göre hangi koşulların neden uygun olacağını göstererek tarafların anlaşmasını kolaylaştırmak olmalı.

### Tartışmadan uygulamaya: Araştırma sonuçlarının ticarileştirilmesi eğitimi

20–21 Ekim’de ÜSİMP’in WIPO desteğiyle düzenlediği RTTP puanlı **Commercialisation of Research Outputs** eğitimi, bu konuları uygulama açısından ele alma fırsatı verdi.

Çok değerli hocalarım, **Prof. Dr. Fazilet Vardar Sukan, Prof. Dr. Ahu Altınkut Uncuoğlu ve Prof. Dr. Serdal Temel** ile birlikte eğitmen olarak yer aldığım programda, Balkan ülkelerinden ve Türki cumhuriyetlerden gelen teknoloji transferi profesyonelleriyle çalıştık.

Benim oturumlarım lisanslama stratejisi ve spin-off geliştirme üzerineydi. Ticarileştirme stratejilerini, patent değerlemeyi, lisans müzakerelerine hazırlığı, tarafların beklentilerini, pay ile lisans bedeli arasındaki dengeyi ve TTO’nun süreçteki rolünü ele aldık. Bu tür eğitimlerde en değerli bulduğum şey, farklı kurumların aynı vakaya farklı sorularla yaklaşması. Bir katılımcının önceliği patentin koruma kapsamı olurken, bir başkası geliştirme bütçesine, araştırmacı ekibin katkısına veya potansiyel şirketin neden bu teknolojiyle ilgileneceğine odaklanabiliyor. Ticarileştirme planının kalitesi de bu soruları birlikte cevaplayabildiğimiz ölçüde artıyor.

### Ulusal buluşmanın ortak mesajı: Etki birlikte üretiliyor

22–23 Ekim’deki [ÜSİMP Ulusal Bilgi ve Teknoloji Transferi Haftası](https://www.usimp.org.tr/tr/medya/ulusal-bilgi-ve-teknoloji-transferi-haftasi-22-23-ekim-2026-ankara?utm_source=chatgpt.com), uluslararası tartışmaları Türkiye’deki ekosistemin gündemiyle buluşturdu. Etkinlik, uluslararası kuruluşların temsilcileriyle Türkiye’deki paydaşlar arasında temas kurulmasına da alan açtı.

Kongre, paneller ve Sanayi Ar-Ge Merkezleri Sempozyumu boyunca değer odaklı teknoloji transferi, girişimlerle işbirliği, bölgesel ekosistemler ve toplumsal etki farklı açılardan ele alındı.

Benim bu oturumlardan çıkardığım ortak mesaj, tek bir kurumun kapasitesinin çoğu zaman yeterli olmadığıydı. Araştırmacının bilgisi, şirketin geliştirme ve üretim yetkinliği, yatırımcının finansmanı ve TTO’nun süreç yönetimi birbirini tamamladığında sonuç alma ihtimali güçleniyor.

International Knowledge and Technology Transfer Leadership Summit 2026 ülkeler [raporunda](https://zhmgkjjlgtizjxcqogyo.supabase.co/storage/v1/object/public/article-assets/article-files/1793092060424-_AUTM_2026-WIPO-International-Summit_Country-Reports_Final.pdf), Patent Effect olarak yayımladığımız Türkiye’nin Patent Raporu’nun üniversitelerin lisanslama ve devir faaliyetlerini görünür kılma katkısıyla anılması ve referans olarak verilmesi bizim için ayrıca anlamlıydı. Bu verileri toplarken amaçladığımız şeylerden biri, ekosistemin kendi ilerlemesini daha somut biçimde değerlendirmesine katkı sağlamak.

### Ankara’dan dönerken

Bu haftadan üç çalışma alanını özellikle önemli bularak ayrıldım: Araştırmanın yarattığı etkiyi daha iyi izlemek, yapay zeka çağında yeni uzmanların yetişmesini güvenceye almak ve üniversite kaynaklı girişimler için daha açık, dengeli anlaşma süreçleri oluşturmak.

Türkiye’de bunların üzerine inşa edilebileceği bir deneyim var. Bu deneyimi karşılaştırılabilir verilerle, ortak rehberlerle ve kurumlar arasında daha fazla öğrenmeyle güçlendirebiliriz.

Haftanın gerçekleşmesine katkı sağlayan ÜSİMP’e, AUTM ve WIPO’ya, ev sahibi kurumlara, birlikte eğitim verdiğimiz meslektaşlarıma ve deneyimlerini paylaşan tüm katılımcılara teşekkür ederim.

Ankara’da konuşulanların değeri, bundan sonra kurumlarımızda hangi uygulamaları değiştirebildiğimizle daha görünür hale gelecek.

Şeffaflık Notu

Patent Raporu’nda yayımlanan makalelerin hazırlanması sürecinde düzenleme, çeviri, özetleme ve dil bilgisi kontrolleri gibi amaçlarla ChatGPT, Claude ve Gemini gibi yapay zeka araçlarından yararlanılabilmektedir. Nihai içerik, yayımlanmadan önce editoryal kontrolden geçirilmektedir.