SIMAJ, 2024 Yılını Patent Açısından Değerlendiriyor
· Patent Raporu
SIMAJ'ın perspektifinden 2024 yılında Türkiye'de ve globalde patent alanında yaşanan gelişmeler, dönüşümler ve gelecek beklentileri.
2024'te Patent Dünyası: Teknoloji, Hukuk ve Küresel Dinamikler
2024 yılı, patent ekosisteminde hem teknolojik ilerlemelerin hem de hukuki düzenlemelerin öne çıktığı dinamik bir dönem oldu. Yapay zekâdan sürdürülebilirliğe, biyoteknolojiden uluslararası anlaşmalara kadar birçok alanda kayda değer gelişmeler yaşandı.
Teknolojik Gelişmeler ve Patent Eğilimleri
2024’te dünyanın gündeminden düşmeyen yapay zeka, makine öğrenimi ile beraber 2024’te en çok patent başvurusu yapılan teknolojiler arasında yer aldı. Büyük veri analizi, doğal dil işleme (NLP) ve otomasyon sistemlerine yönelik çözümler, patent literatüründe belirgin şekilde öne çıktı. ChatGPT ve benzeri yapay zeka modellerinin etkisiyle, yapay zeka tabanlı yazılım çözümleri birçok başvurunun temelini oluşturdu.
Öte yandan birçok ülkenin orta-uzun vadeli sürdürülebilirlik planlarına paralel olarak sürdürülebilirlik odaklı teknolojiler de önemli bir yükseliş gösterdi ve karbonsuzlaştırma çalışmaları, geri dönüştürülebilir malzemeler ve bunların üretim teknolojileri, elektrikli araçlar ve enerji verimliliğine yönelik yenilikler, yeşil patentlerin sayısını küresel ölçekte artırdı. Birçok patent ofisi ise çevreci başvurulara öncelik vererek bu alandaki gelişmeleri ve yatırımları teşvik etti.
Biyoteknoloji alanında ise gen düzenleme ve sentetik biyoloji uygulamaları kapsamında CRISPR ve mRNA teknolojilerinin yeni kullanım sahalarına yönelik başvurular, sağlık sektöründe önemli yapıtaşları olmaya aday oldu.
Mevzuat Gelişmeleri ve Stratejik Planlamalar
2024'ün önemli hukuki gelişmelerinden biri, Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü (WIPO) tarafından genetik kaynaklar ve onlara bağlı geleneksel bilgilere dayanan buluşlar için patent başvurularında kaynak açıklama zorunluluğu getiren “Genetik Kaynaklar ve Geleneksel Bilgiler Hakkında Antlaşma” (GRATK) oldu. Bu anlaşma, başvurularda kullanılan genetik materyallerin ve geleneksel bilgilerin kökeninin açıklanmasını zorunlu hale getirerek, biyoçeşitliliğin korunmasını hedefledi.
Türkiye’de ise 2024-2028 Stratejik Plan kapsamında patent sisteminin dijital dönüşümü, uluslararası iş birliklerinin artırılması ve üniversite-sanayi etkileşiminin güçlendirilmesi hedeflendi. Patent başvuru sayılarında yerli buluşçuların payı ise artmaya devam etti.
Sonuç: Yenilikler ve beraberinde getirdiği sorumluluklar
2024 yılı, patent sisteminin yalnızca yenilikleri korumakla kalmayıp, etik, çevresel ve toplumsal sorumlulukları da gözetmesi gerektiğini ortaya koydu. Yapay zekanın patentlenebilirliği, genetik kaynakların mülkiyeti ve yaptırımların fikri mülkiyet üzerindeki etkileri gibi sektörün geleceğine yönelik konular ise tartışma konularından bazılarıydı.