PARAGON, 2024 Yılını Patent Açısından Değerlendiriyor
· Patent Raporu
PARAGON'un perspektifinden 2024 yılında Türkiye'de ve globalde patent alanında yaşanan gelişmeler, dönüşümler ve gelecek beklentileri.
1. Küresel/Ulusal Patent İstatistikleri:
2024 yılı, küresel patent sisteminde önemli gelişmelere sahne oldu. Dünya genelinde inovasyon hızla arttı, yapay zekâ ve makine öğrenimi alanlarındaki yenilikler patent başvurularının da hızla artmasına yol açtı. Bu teknolojiler, sağlık, finans, otonom araçlar ve akıllı şehirler gibi birçok sektörde önem kazanıyor. Aynı şekilde, temiz enerji ve sürdürülebilir üretim teknolojileri de patent başvurularında önemli bir artış gösterdi. Güneş, rüzgâr ve hidroelektrik enerjisi gibi alanlarda yenilikçi çözümler, çevresel etkileri azaltmayı hedefliyor ve bu da yeşil teknoloji patentlerinin sayısını artırıyor.
WIPO Fikri Mülkiyet Göstergeleri 2024 Raporuna göre (World Intellectual Property Indicators-2024) 2023 yılında küresel patent başvuruları 3,55 milyona ulaştı. Bu bir önceki yıla göre %2,7’lik bir artışa işaret ediyor. Benzer şekilde faydalı model başvuruları da %3,9 oranında artarak 3,13 milyon oldu.
Dünya genelinde patent başvurularında ilk üç sırayı bir önceki yılda olduğu gibi Çin (1.677.701), ABD (598.085) ve Japonya (300.133) aldı. Türkiye patent başvurularında dünya genelinde 8.741 başvuruyla 23. sırada yer aldı. Faydalı model başvurularında ise ilk üç sırayı Çin (3.063.928), Rusya Federasyonu (9.742) ve Almanya (9.704) paylaştı. Türkiye 3.400 başvuruyla 8. sırada yer aldı.
Ulusal düzeyde TÜRKPATENT istatistiklerine göre 2024 yılında bir önceki yıla göre %13,42 artış ile 18.639 patent başvurusu yapıldı, bunların içinde yerli başvuru oranı %55 oldu. Faydalı model başvurusunun ise % 8,3 azalarak 3.118 olduğu görüldü.
2. Standarda Esas Patentler (SEP):
Standartlarda yer alan patentli teknoloji gün geçtikçe daha çok önem kazanmaktadır. Standarda esas patent (SEP) lisanslamasıyla milyarlarca dolar lisans gelirleri elde edilebiliyor.
Bu alanda AB Komisyonu tarafından 27 Nisan 2023 tarihinde SEP Regulasyon Taslağı hazırlanmıştı. AB Parlamentosu tarafından birkaç değişiklikle 28 Şubat 2024 tarihinde onaylanan Taslak AB Konseyine gönderilmişti. Taslak ile AB içinde daha şeffaf ve verimli bir SEP lisanslama çerçevesi oluşturma amaçlanmıştı. Ancak Taslak 11 Şubat 2025 tarihinde AB Komisyonu tarafından geri çekilmiştir.
Ülkemizde SEP alanına 12. Kalkınma Planında yer verilmiş ve böylelikle üst düzeyde ele alınmaya başlanmıştır. Planda, SEP süreçlerinin desteklenmesine ilişkin politikalar bulunmakta ve yıllık olarak izlenmektedir. 2024 ve 2025 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programlarında SEP ile ilgili kamuoyu bilincinin arttırılması, Türkiye’ye giriş yapmış veya Türkiye orijinli patentlere ilişkin bilgilerin yer aldığı bir SEP veri tabanı oluşturulması, SEP’e dâhil edilebilecek nitelikte patentlerin geliştirilmesi yönelik çalışmalar yapılması gibi faaliyetler yer almaktadır.
Ayrıca 2024 yılında VESTEL’in SEP programında yer alan patentinin lisanslanması önemli bir gelişme oldu. VESTEL, SEP lisans programında lisansör olarak yer alan ilk Türk şirketi unvanına sahipti. Şirket, tüketici elektroniği alanında dünya çapında itibara sahip Via LA AVC (Advanced Video Coding) lisans programının lisansörleri arasında yer aldı ve böylece SEP lisanslamasından gelir elde eden ilk ve tek Türk şirketi unvanını kazandı.
SEP programlarında daha çok Türk patentinin yer alması ülkemizin önde gelen hedefleri arasında olmalı ve Türk şirketlerinin dünya ile rekabet edebilmeleri, ihracatlarını sürdürmeleri ve üretimlerine devam edebilmeleri için royalty maliyetleri için bir destek mekanizması oluşturulmalıdır.
3. Fikri Mülkiyet, Genetik Kaynaklar ve Geleneksel Bilgi Üzerine Yeni Uluslararası Anlaşma
Mayıs 2024’te, WIPO genetik kaynaklar ve bunlara bağlı geleneksel bilgilerin patent başvurularında doğru şekilde beyan edilmesini zorunlu kılan bir anlaşma kabul etti. Bu anlaşma, özellikle yerli halkların haklarını koruma amacı taşıyor ve patent başvuru sahiplerinin bu kaynakların menşeini açıklamalarını gerektiriyor.